Làn điệu Khặp – nét đẹp văn hóa của người Thái ở xứ Thanh

Làn điệu Khặp là nét đẹp văn hóa của người Thái ở huyện Lang Chánh. Khi điệu Khặp cất vang là lúc đồng bào người Thái sum họp bên nhau để xua đi những mệt nhọc.
Thanh Hóa: Nghề dệt thổ cẩm truyền thống giúp đồng bào dân tộc Thái xã Lũng Niêm thoát nghèo bền vững Độc đáo nhạc cụ Bẳng bu của dân tộc Thái

Người Thái gọi dân ca của mình bằng một cái tên Khặp hoặc khắp. Khặp có nghĩa là hát, các làn điệu Khặp “yếu đu lắm ne” là đặc trưng riêng của người Thái ở Thanh Hoá. Hàng ngày, hàng mùa, hàng năm, trong những ngày vui, ngày lễ, ngày xuân ở các bản mường (Mường đen, Mường Chếnh…) ở Lang Chánh lại đầy ắp làn điệu Khặp vừa khoẻ, vừa trong, vừa tha thiết trữ tình.

Cộng đồng người Thái đã dùng thơ để hát, biến những câu thơ thành giai điệu đặc sắc như: Khặp mừng nhà mới, Khặp lao động sản xuất, khặp rước dâu… tất cả đều có những nét cơ bản đặc trưng cơ bản.

Khặp Xư (hát thơ) thể hiện bằng giọng đọc để người nghe hiểu được nội dung câu chuyện trong thơ nên người Khặp dùng giọng ngân nga hơi dài; Khặp Mo - dùng trong nghi lễ và diễn ca sử thi Tay Pú Xơc toát lên vẻ nghiêm trang, mạnh mẽ. Khặp Mo còn dùng làm ma thuật chữa bệnh, loại hình thanh nhạc mang tính cảm thụ tôn giáo làm cho người nghe sùng bái các điều tín; Khặp Chương dùng cho giọng nam trung, nam trầm diễn các tập sử thi anh hùng ca; Khắp Ôi dùng hát đối đáp nam nữ, hát giao duyên, giọng Khặp Ôi cũng rất phong phú, lời Khặp thơ rất lý lẽ, chặt chẽ giọng điệu trữ tình và sâu lắng.

Làn điệu Khặp – nét đẹp văn hóa của người Thái ở xứ Thanh

Các hạt nhân Khặp Thái tham gia giao lưu Khặp Thái, Xường Mường xã Giao Thiện, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa lần thứ nhất năm 2020.

Khặp của người Thái ở Lang Chánh vô cùng đa dạng và phong phú về thể loại, ngữ điệu và lối gieo vần câu trước câu sau, ngữ nghĩa phải được liên kết hết sức chặt chẽ để người nghe cảm thấy du dương êm ái, sâu lắng, trìu mến mà thân thương. Thơ Thái bao gồm các thể thơ từ đơn giản đến phức tạp, từ ít chữ đến nhiều chữ, từ hai ba đến bảy tám chữ hoặc nhiều hơn nữa. Có thể độc lập về số chữ, có thể nghiêm túc về luật thơ, có thể tự do phá vần, phá luật. Như bài Khặp: Hát Đi Đường

“Mùa hè gió luồn cửa sổ

Vù vù gió nhẹ trên không

Sao ẩn, sao hiện trong mây

Nhìn trăng lên toả sáng xuống đồng

…”

Với nhiều điệu Khặp, người hát có thể tự do sáng tác, thêm thắt vào những câu hát cho phù hợp với từng hoàn cảnh để thể hiện những tâm tư tình cảm khác nhau. Một lối khắp rất phổ biến mà ta thường hay gặp nhất đó là khắp ở lối hát thơ, tiếng Thái gọi là “Quám Khặp”. Đây là lối hát dùng thanh nhạc làm hình thức để biểu đạt nội dung thơ, có thể coi như thơ đã quy định giai điệu của hát.

Tuy nhiên, không phải cứ có thơ rồi muốn hát như thế nào thì hát, mà phải theo một quy tắc nhất định. Như khi ngâm nga truyện thơ thì phải ngâm theo điệu “Khặp xư”, nhưng khi hát ở trong các tiệc cưới thì phải theo điệu “Khặp báo sao”. Đối với người Thái nói chung, một bài thơ hoặc một truyện thơ bao giờ cũng trở thành một bài hát. Người Thái gọi bài thơ tự sáng tác là “Khặp bắc”, nghĩa là tự nghĩ ra thơ để hát. Ngày xưa người Thái làm thơ được gọi là “Mo khặp bắc” tức là mo hát thơ, “Chang khặp bắc” là người khéo hát thơ, “Sáy khặp bắc” là thầy hát thơ.

Với người Thái ở Lang Chánh, làn điệu Khặp luôn có mặt trong các cuộc sum họp và giữ vai trò quan trọng để tạo nên không khí vui, ấm áp trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Từ lâu Khặp đã gắn liền với cuộc sống của người lao động và có ý nghĩa rất lớn trong đời sống tinh thần của người Thái. Nhưng hiện nay những làn điệu Khặp đang ngày càng mai một dần.

Trong các buổi sinh hoạt văn hóa, đám cưới, lễ tết và những dịp sum họp trong cộng đồng người Thái ở huyện Lang Chánh vẫn hát Khặp cho nhau nghe nhưng không còn phổ biến nhiều nữa, vì số lượng người biết hát Khặp rất ít và nhiều người không hiểu và không nghe rõ được tiếng hát Khặp.

Để khơi dậy các làn điệu Khặp, cán bộ quản lý văn hóa của huyện Lang Chánh đã bắt tay vào thực hiện các chương trình, dự án bảo tồn và phát huy Khặp trên toàn địa bàn huyện. Như đưa các nghệ nhân của các xã đi giao lưu và tham gia cuộc thi Khặp trong huyện, tỉnh... Ngoài ra còn mở các lớp tập huấn, bảo tồn, phục dựng những giá trị nghệ thuật, tình thần nhân văn của hát Khặp cho đồng bào Thái và thế hệ trẻ ở các trường học. Đồng thời, sưu tầm các làn điệu dân ca do một số nghệ nhân ghi chép và sưu tầm thêm các bài Khặp để giữ lại cho đời sau có thể tìm được những tài liệu quý này, hoạt động sưu tầm này rất có ý nghĩa vì nguy cơ mai một các làn diệu dân ca ngày càng cao.

Theo thống kê của phòng Văn hóa thông tin huyện Lang Chánh, đến nay, mỗi xã trên địa bàn huyện có khoảng vài chục người biết Khặp, hầu hết những người biết Khặp là những người cao tuổi và một số người trung tuổi nên hoạt động truyền dạy càng phải cần gấp rút được thực hiện. Muốn bảo tồn, phát huy làn điệu Khặp một cách hiệu quả, bền vững hơn, cơ quan quản lý văn hóa phải có một chính sách hợp lý, quan tâm, khuyến khích những nghệ nhân đang tận tụy, gìn giữ những làn điệu Khặp nguyên bản trong các làn điệu dân ca Thái.

Hoàng Minh - Thành Phan
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Tin mới nhất

Đắk Nông tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản

Đắk Nông tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản

Tỉnh Đắk Nông kiên quyết xử lý nghiêm và triệt để các vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản, gây lãng phí tài nguyên khoáng sản và thất thu ngân sách của tỉnh.
Kết nghĩa mẹ con, nét đẹp văn hóa của dân tộc Ê Đê

Kết nghĩa mẹ con, nét đẹp văn hóa của dân tộc Ê Đê

Kết nghĩa mẹ con là nghi thức thiêng liêng thể hiện lối sống chan hòa giữa con người và con người, là nét đẹp văn hóa đậm chất Tây Nguyên của dân tộc Ê Đê.
Khám phá ngôi chùa Khmer lớn nhất tại Việt Nam

Khám phá ngôi chùa Khmer lớn nhất tại Việt Nam

Đến tỉnh Trà Vinh, bất cứ du khách nào cũng bị chinh phục trước vẻ đẹp uy nghi, lộng lẫy của chùa Vàm Ray, một trong những ngôi chùa Khmer lớn nhất Việt Nam.
Đắk Lắk: Thú vị Lễ ăn cơm mới của đồng bào Ê đê

Đắk Lắk: Thú vị Lễ ăn cơm mới của đồng bào Ê đê

Sau khi thu hoạch xong thóc lúa cũng là lúc cộng đồng người Êđê ở xã Cư Né (huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk) quây quần bên nhau mừng Lễ ăn cơm mới.
Đắk Lắk: Bảo tồn giai điệu cồng chiêng của đồng bào Êđê, M’nông

Đắk Lắk: Bảo tồn giai điệu cồng chiêng của đồng bào Êđê, M’nông

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk lên kế hoạch sưu tầm 7 bài chiêng truyền thống của đồng bào Êđê, M’nông tại các địa phương.

Tin cùng chuyên mục

PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ: Khai thác nét đẹp văn hóa dân tộc để phát triển kinh tế địa phương

PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ: Khai thác nét đẹp văn hóa dân tộc để phát triển kinh tế địa phương

Sở hữu kho tàng di sản văn hóa đặc sắc và đa dạng, các địa phương Tây Nam bộ đang phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong thu hút du lịch.
Ban Dân tộc Bình Phước bồi dưỡng kiến thức cho 457 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Ban Dân tộc Bình Phước bồi dưỡng kiến thức cho 457 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức giúp người có uy tín, già làng trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh hiểu và thực hiện tốt chính sách của Đảng.
Vì sao đồng bào M

Vì sao đồng bào M'nông làm lễ thổi tai cho trẻ nhỏ?

Lễ thổi tai (khôm tor) cho trẻ nhỏ là nghi lễ vô cùng quan trọng của đồng bào M'nông tại tỉnh Đắk Nông, để sau này các con trẻ bước vào đời tự tin, vững vàng.
Lễ hội cốm Tú Lệ có gì đặc sắc?

Lễ hội cốm Tú Lệ có gì đặc sắc?

Lễ hội cốm Tú Lệ là chuỗi các hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội văn hóa, du lịch Mường Lò, khám phá danh thắng Quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải
Lễ hội Mường Khô – nét văn hóa đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Lễ hội Mường Khô – nét văn hóa đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Lễ hội Mường Khô là nét đẹp văn hóa của người Mường, tri ân Quận công Hà Công Thái, các tướng họ Hà đã có công dẹp loạn vùng biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa.
PC Đắk Lắk: Bàn giao hai căn nhà tình nghĩa tại huyện M’đrắk

PC Đắk Lắk: Bàn giao hai căn nhà tình nghĩa tại huyện M’đrắk

Công ty Điện lực Đắk Lắk (PC Đắk Lắk) đã bàn giao nhà tình nghĩa cho gia đình bà H’Biêr Byă – xã Krông Jing và ông Lê Đức Tường - xã Ea H’Mlay, huyện M’Đrắk.
Những hủ tục lạc hậu trong đời sống đồng bào Mông ở Thanh Hóa dần được xóa bỏ

Những hủ tục lạc hậu trong đời sống đồng bào Mông ở Thanh Hóa dần được xóa bỏ

Đồng bào dân tộc Mông tồn tại những hủ tục lạc hậu như với sự vào cuộc các ban, ngành, sự đồng thuận của đồng bào dân tộc Mông, nhiều hủ tục này dần xóa bỏ.
Đồng bào dân tộc vùng cao Đồng Văn: Giảm nghèo bền vững nhờ vận dụng kiến thức bản địa vào đời sống, sản xuất

Đồng bào dân tộc vùng cao Đồng Văn: Giảm nghèo bền vững nhờ vận dụng kiến thức bản địa vào đời sống, sản xuất

Để xóa đói, giảm nghèo bền vững, đồng bào các dân tộc huyện Đồng Văn (Hà Giang) đã vận dụng kiến thức bản địa vào sản xuất và đời sống.
Nhiều bản vùng cao ở Nghệ An vẫn ngóng điện lưới quốc gia

Nhiều bản vùng cao ở Nghệ An vẫn ngóng điện lưới quốc gia

Nhiều năm nay, người dân nhiều bản vùng cao Nghệ An vẫn đang thiếu điện, không có điện phục vụ đời sống, sản xuất kinh doanh…
Hát “Sắc bùa” - Nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Hát “Sắc bùa” - Nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Hát Sắc bùa là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian của người Mường. Tại Ngọc Lặc, hát Sắc bùa có những đặc trưng mang đậm sắc thái người Mường xứ Thanh.
Cồng chiêng -nét văn hóa và hồn cốt của đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Cồng chiêng -nét văn hóa và hồn cốt của đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Cồng chiêng mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc Mường ở xứ Thanh. Với người Mường huyện Thạch Thành, cồng chiêng còn là hồn cốt gắn với đời sống.
Độc đáo nét đẹp nhà sàn người Mường ở xứ Thanh

Độc đáo nét đẹp nhà sàn người Mường ở xứ Thanh

Qua nhiều thế kỷ, người dân tộc Mường vẫn giữ nguyên nét bình dị trong kiến trúc xây cất nhà sàn cổ, chứa đựng những vẻ đẹp độc đáo trong cộng đồng xã hội.
Báo động tình trạng lừa đồng bào dân tộc thiểu số bán đất tại tỉnh Bình Phước

Báo động tình trạng lừa đồng bào dân tộc thiểu số bán đất tại tỉnh Bình Phước

Thời gian qua, tỉnh Bình Phước xuất hiện tình trạng lợi dụng sự thiếu hiểu biết của đồng bào dân tộc thiểu số để lừa đảo mua bán, sang nhượng đất ở và sản xuất.
Quảng Ninh: Hiệu quả trong phát triển du lịch từ lễ hội truyền thống các dân tộc

Quảng Ninh: Hiệu quả trong phát triển du lịch từ lễ hội truyền thống các dân tộc

Việc tỉnh Quảng Ninh tận dụng lợi thế văn hóa để phát triển du lịch không chỉ gìn ginf bản sắc văn hóa các dân tộc mà còn tạo động lực phát triển toàn diện
Bất an vì hàng trăm điểm sạt lở ở các huyện miền núi tỉnh Nghệ An

Bất an vì hàng trăm điểm sạt lở ở các huyện miền núi tỉnh Nghệ An

Thời gian qua, tình trạng hàng trăm điểm sạt lở tại tỉnh Nghệ An liên tục xuất hiện, gây ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của người dân các huyện miền núi.
Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở xứ Thanh

Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở xứ Thanh

Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở Thanh Hóa là nét đẹp văn hóa, thể hiện tập quán sống, thẩm mỹ, là niềm tự hào của người xứ Thanh
Huyện miền núi A Lưới được hỗ trợ thoát nghèo

Huyện miền núi A Lưới được hỗ trợ thoát nghèo

Huyện miền núi A Lưới tại Thừa Thiên Huế là một trong 22 huyện trên cả nước vừa được Chính phủ hỗ trợ thoát khỏi tình trạng nghèo, đặc biệt khó khăn.
Hà Nội: Phấn đấu cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo của thành phố

Hà Nội: Phấn đấu cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo của thành phố

Hà Nội phấn đấu đến năm 2025 cơ bản bằng mức thu nhập bình quân khu vực nông thôn ngoại thành; cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo của thành phố.
Lễ cầu mưa dân tộc Thái - Bảo vệ môi trường

Lễ cầu mưa dân tộc Thái - Bảo vệ môi trường

Lễ cầu mưa một trong những lễ hội quan trọng của dân tộc Thái cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và giáo dục con cháu biết bảo vệ môi trường sống.
Tuyên Quang: Bảo tồn trang phục truyền thống của người Dao đỏ

Tuyên Quang: Bảo tồn trang phục truyền thống của người Dao đỏ

Trang phục truyền thống là một trong những di sản văn hóa, mang đậm nét đặc trưng của dân tộc Dao đỏ ở huyện Lâm Bình (Tuyên Quang) cần được bảo tồn và phát huy
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động