Cồng chiêng: Nét văn hóa độc đáo của người Mường

Với người Mường, lễ, Tết, hội, ngày hạnh phúc lứa đôi… không thể thiếu tiếng cồng chiêng. Cồng chiêng đã trở thành nét văn hóa độc đáo, trong đời sống tinh thần

Độc đáo nét văn hóa cồng chiêng

Không gian văn hóa cồng chiêng của người Mường bắt nguồn từ truyền thống văn hóa lịch sử lâu đời, được khẳng định trong quá trình lao động, sáng tạo nghệ thuật và được kế tục qua nhiều thế hệ. Với người Mường, cồng chiêng không chỉ là vật thiêng, là công cụ giao tiếp giữa con người và thần linh mà còn là tài sản quý giá của mỗi gia đình, bản làng.

Cồng chiêng: Nét văn hóa độc đáo của người Mường
Cồng chiêng là nét văn hóa độc đáo của người Mường

Từ xa xưa, người Mường đã thổi hồn cho cồng chiêng, sáng tác ra những điệu nhạc mang đậm nét văn hóa của dân tộc mình và được tạo dựng hoàn thiện trên nền văn minh nương rẫy cộng với văn minh lúa nước, lấy núi đá, hang động và âm thanh từ những thanh thạch nhũ là điểm khởi nguyên. Và khi cồng chiêng có mặt trong đời sống cộng đồng thì nó là nhạc khí, là sản phẩm văn hóa sở hữu chung của tầng lớp bình dân, được sử dụng trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Nhà nghiên cứu văn học dân gian Mường, ông Bùi Thanh Bình cho biết, cồng chiêng không đơn thuần là nhạc khí dân tộc mà còn là thanh âm quan trọng nhất, linh thiêng nhất trong sinh hoạt văn hóa của người Mường. Tiếng cồng chiêng boòng beng mang cái hồn linh thiêng của rừng núi, là âm thanh nối kết con người với thế giới siêu nhiên. Ngay từ khi sinh ra đến lúc về với cõi vĩnh hằng, những thanh âm ấy đã chiếm lĩnh cả không gian và thời gian, đi sâu vào cuộc sống và trải suốt cuộc đời mỗi người dân Mường.

Cồng chiêng khi làm hiệu lệnh thì sử dụng đơn chiếc, khi giữ vai trò nhạc cụ thì cấu thành một dàn chiêng. Một dàn chiêng ít nhất có từ 4 đến 6 hoặc 8 chiếc, đủ bộ là 12 chiếc. Đồng bào Mường cho rằng đó là biểu thị 12 tháng trong năm, giao hòa cả 4 mùa xuân, hạ, thu, đông. Tên gọi của cồng chiêng được gọi theo thứ tự. Chiêng một nhỏ nhất có âm cao nhất, tiếp đến là chiêng hai cho đến chiêng 12 thuộc loại lớn nhất có âm trầm nhất, còn kích thước của nó thì ngược lại. Một dàn chiêng có 3 loại: 4 chiêng dàn, 4 chiêng bồng, 4 chiêng tlé.

Người Mường tôn thờ chiêng, cho rằng cồng chiêng cũng có phần hồn nên khi cất chiêng phải cẩn thận đặt ngửa lên, bởi nếu úp xuống thì chiêng sẽ bị mất tiếng. Khi mang cồng chiêng đi bất cứ đâu cũng phải làm lễ thỉnh chiêng, tức là đánh vài nhịp trước khi đi để xin phép hồn chiêng.

Cồng chiêng tham gia vào tất cả những sinh hoạt văn hóa, xã hội của người Mường như hát: Sắc Bùa, lễ cưới, đi săn, kéo gỗ, dựng nhà, tang lễ, tết cơm mới, khi bản làng gặp thú dữ… bản Mường đều rộn rã tiếng cồng chiêng đầy quyền uy và sự thúc giục. Hội mùa xuân có sức hút kỳ lạ đối với tất cả cộng đồng người Mường. Bản Mường thường tổ chức thành những phường cồng chiêng đi chúc Tết các gia đình gọi là Sắc Bùa. Mỗi phường thường có 15 đến 30 người mang cồng chiêng cùng với các tặng phẩm như gạo tẻ, gạo nếp, bánh trái, trầu cau… đi chúc phúc cho từng nhà. Khi bắt đầu đi, phường tấu bài “Đi đường”, đến nhà nào thì tấu bài “Chúc phúc”. Cồng chiêng chúc phúc cho những đôi uyên ương trong ngày cưới, giúp điểm nhịp, cổ vũ các giọng hát khi giao lưu tạo nên không khí vui nhộn, phấn khích.

Trong việc tang lễ, khi gia đình có người qua đời, họ đổ liền ba hồi chiêng để báo hiệu, bản Mường náo động hẳn lên, nhận được tín hiệu chẳng lành, mọi người kéo đến gia chủ có chuyện bất an để chuẩn bị tang lễ. Đêm cử hành tang lễ, chiêng mo liên tục hòa nhịp với diễn xướng “Đẻ đất”, “Đẻ nước”, “Mo cuổi lìa” (từ biệt người quá cố). Dàn cồng chiêng còn đưa người chết ra tận nghĩa địa rồi tấu bài “Giã biệt” cho tới khi hạ huyệt.

Khi có thú dữ kéo đến phá bản làng hoặc khi đi săn trong rừng, người Mường thường sử dụng những chiếc cồng chiêng có kích thước nhỏ nhất trong dàn. Tín hiệu báo có thú dữ đến thì đánh một tiếng kéo dài (Chiêng số 1) rồi một hồi ba tiếng (Chiêng số 2). Khi đi săn thú thì đánh một tiếng một kéo dài kết hợp với tiếng hú. Khi săn được thú thì gõ cồng chiêng để loan tin: Thú nhỏ thì gõ ba tiếng, hươu nai thì gõ sáu tiếng, bắt được hổ, gấu thì gõ chín tiếng… Khi đưa thú về bản thì đánh cồng chiêng theo tiết tấu “Đi đường”.

Âm nhạc cồng chiêng của người Mường là sự hội tụ đầy đủ của tự nhiên và cuộc sống, tiết tấu nhịp nhàng, có lúc êm đềm, sâu lắng, có lúc rộn ràng, sôi động... Đặc biệt vào những ngày lễ hội, tiếng cồng chiêng vang lên trầm bổng cùng những tiếng cười vui rộn rã của mọi người đi trẩy hội. Tiếng cồng chiêng lễ hội vang lên xua tan hết mệt mỏi, buồn phiền của con người. Với người Mường, tiếng chiêng của lễ hội là tiếng chiêng của may mắn, của những ước nguyện ấm no, hạnh phúc. Chính những thanh âm khi trầm bổng, sâu lắng, khi hào hùng, quyến rũ, khi mặn mà, đằm thắm ấy đã làm nên những giá trị độc đáo mà chỉ văn hóa cồng chiêng Mường mới có được.

Chính những thanh âm khi trầm bổng, sâu lắng, khi hào hùng, quyến rũ, khi mặn mà, đằm thắm hòa quyện cùng tiếng suối, tiếng gió, tiếng lòng người đã làm nên những giá trị độc đáo mà chỉ văn hóa cồng chiêng Mường mới có được. Văn hóa cồng chiêng là điểm tựa tinh thần, tạo nên sức mạnh đoàn kết và là di sản văn hóa đặc trưng mang đậm bản sắc của dân tộc Mường. Cứ thế, cồng chiêng đã được truyền tụ qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa đặc trưng không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Mường.

Bảo tồn và phát huy văn hóa cồng chiêng

Trong những năm qua xã hội có nhiều thay đổi với sự bùng nổ thông tin, sự phát triển của công nghệ truyền thông và tin học cùng với sự đô thị hóa ngày càng mạnh làm ảnh hưởng không nhỏ đến những sinh hoạt văn hóa truyền thống cộng đồng người Mường trong đó có âm nhạc cồng chiêng. Chính vì vậy việc bảo tồn và phát huy giá trị của cồng chiêng cần sự vào cuộc của các cấp chính quyền và cả cộng đồng người Mường.

Đứng trước nhiều thách thức của sự xâm lấn của các hình thức giải trí mới, sự suy giảm số lượng những nghệ nhân, sự mai một, biến tấu của những bài cồng chiêng cổ. Trước thực trạng đó, việc bảo tồn, phát triển văn hóa cồng, chiêng Mường trở thành một nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Để bảo tồn cồng, chiêng, các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh việc tuyên truyền, giáo dục, quảng bá những giá trị tốt đẹp, đặc sắc của văn hóa cồng chiêng Mường để mỗi người dân có ý thức gìn giữ và phát huy. Đồng thời, tổ chức tổng kiểm kê, khảo sát, sưu tầm các làn điệu cồng, chiêng cổ một cách có chọn lọc, kế thừa; tích cực tổ chức các lễ hội cổ truyền để âm nhạc cồng chiêng Mường có “đất” sống...

Bên cạnh đó, sức sống của cồng chiêng người Mường là sức sống của cộng đồng, tồn tại và không tách rời khỏi đời sống sinh hoạt của cộng đồng. Do đó, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống cồng chiêng chính là cộng đồng, họ là chủ thể, là người quyết định sự tồn tại của loại hình văn hóa này. Việc tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố then chốt để bảo tồn và phát huy cồng chiêng. Sự vào cuộc của chính quyền các cấp và của cả cộng đồng chắc chắn tiếng cồng chiêng được ngân vang, ngân xa và được lưu truyền mãi trong sinh hoạt cộng đồng của dân tộc.

Phạm Tiệp

Tin mới nhất

Độc đáo nét đẹp nhà sàn người Mường ở xứ Thanh

Độc đáo nét đẹp nhà sàn người Mường ở xứ Thanh

Qua nhiều thế kỷ, người dân tộc Mường vẫn giữ nguyên nét bình dị trong kiến trúc xây cất nhà sàn cổ, chứa đựng những vẻ đẹp độc đáo trong cộng đồng xã hội.
Quảng Ninh: Hiệu quả trong phát triển du lịch từ lễ hội truyền thống các dân tộc

Quảng Ninh: Hiệu quả trong phát triển du lịch từ lễ hội truyền thống các dân tộc

Việc tỉnh Quảng Ninh tận dụng lợi thế văn hóa để phát triển du lịch không chỉ gìn ginf bản sắc văn hóa các dân tộc mà còn tạo động lực phát triển toàn diện
PGS. TS. Bùi Hoài Sơn: Khai thác giá trị của dân tộc để không là bản sao mờ của một nền văn hóa khác

PGS. TS. Bùi Hoài Sơn: Khai thác giá trị của dân tộc để không là bản sao mờ của một nền văn hóa khác

Những bài học từ hội nhập giúp chúng ta có thêm sự tự tin bằng cách khai thác giá trị văn hóa dân tộc và không trở thành bản sao mờ của nền văn hóa khác.
Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Mường (Hòa Bình) đã xây dựng cho mình tri thức dân gian Lịch tre độc đáo làm từ 12 thanh tre tương ứng 12 tháng
Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở xứ Thanh

Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở xứ Thanh

Nét đẹp trong trang phục truyền thống của người dân tộc Thái ở Thanh Hóa là nét đẹp văn hóa, thể hiện tập quán sống, thẩm mỹ, là niềm tự hào của người xứ Thanh

Tin cùng chuyên mục

Đưa điệu múa cổ truyền của người Cơ Tu vào phát triển du lịch

Đưa điệu múa cổ truyền của người Cơ Tu vào phát triển du lịch

Việc đưa vũ điệu "Tung tung da dá" đặc trưng văn hoá của người Cơ Tu vào phục vụ du khách nhằm gìn giữ, quảng bá nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc ít người.
Kon Tum: Tổ chức Hội thi cồng chiêng, xoang lần thứ nhất năm 2022

Kon Tum: Tổ chức Hội thi cồng chiêng, xoang lần thứ nhất năm 2022

Hội thi cồng chiêng, xoang các dân tộc thiểu số tỉnh Kon Tum diễn ra từ 16 – 18/11 nhằm đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng.
Quảng Nam: Vinh danh nghề truyền thống tại “Nét hoa nghề Hội An”

Quảng Nam: Vinh danh nghề truyền thống tại “Nét hoa nghề Hội An”

Nhằm tôn vinh giá trị văn hóa Nghề truyền thống, sáng tạo để hướng tới tương lai, tối 15/7, tại Hội An đã diễn ra đêm khai mạc sự kiện “Nét hoa nghề Hội An".
Phong phú sản vật của đồng bào vùng cao tại Quảng Nam

Phong phú sản vật của đồng bào vùng cao tại Quảng Nam

Nhiều sản vật của đồng bào vùng cao Đông Giang tại hội chợ trưng bày, triển lãm, giới thiệu sản phẩm đặc trưng đã thu hút du khách đến tham quan, mua sắm.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao: Tôn vinh các giá trị văn hoá truyền thống

Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao: Tôn vinh các giá trị văn hoá truyền thống

Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc lần thứ II dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 6-8/10/2022 tại tỉnh Thái Nguyên, nhằm tôn vinh những giá trị văn hoá truyền thống.
Lễ dâng y tắm mưa, cầu một mùa an cư bình an

Lễ dâng y tắm mưa, cầu một mùa an cư bình an

Ngày 10/7, Lễ dâng y tắm mưa, cầu một mùa an cư bình an theo truyền thống Phật giáo Nam Tông được tổ chức trang nghiêm và linh thiêng tại quần thể chùa Khmer.
Giao thoa, lan toả văn hóa dân tộc - nhìn từ Festival Huế 2022

Giao thoa, lan toả văn hóa dân tộc - nhìn từ Festival Huế 2022

Festival Huế 2022 kết thúc mang lại thành công rực rỡ, trong đó, lễ hội đường phố với chủ đề “Sắc màu văn hoá” là sự phô diễn, giao thoa các nền văn hoá dân tộc
Đắk Nông: Phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị văn hóa

Đắk Nông: Phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị văn hóa

Tỉnh Đắk Nông xác định gắn kết du lịch với việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa, gắn tài nguyên văn hóa với thiên nhiên có nhiều tiềm năng lớn.
Làng Văn hóa: Nơi bảo tồn, gìn giữ giá trị văn hóa

Làng Văn hóa: Nơi bảo tồn, gìn giữ giá trị văn hóa

Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, “Ngôi nhà chung” của 54 dân tộc Việt Nam đã và đang bảo tồn, gìn giữ và tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống.
Thổ cẩm luôn đồng hành cùng đồng bào Tày

Thổ cẩm luôn đồng hành cùng đồng bào Tày

Thổ cẩm là nét văn hóa độc đáo chiếm vị trí quan trọng trong đời sống người Tày. Giống như hát then, đàn tính, thổ cẩm luôn đồng hành cùng đồng bào Tày.
Hoà chung vũ điệu “Tung Tung Za Zá” tại Khu du lịch Núi Thần Tài

Hoà chung vũ điệu “Tung Tung Za Zá” tại Khu du lịch Núi Thần Tài

Mùa hè này, vũ điệu “Tung tung za zá” độc đáo của đồng bào Cơ Tu đang “làm mưa làm gió” sẽ được tái hiện tại Khu du lịch Núi Thần Tài.
Quảng bá văn hóa Tây Nguyên thông qua bích họa đường phố

Quảng bá văn hóa Tây Nguyên thông qua bích họa đường phố

Tại thành phố Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), có một con phố ngập tràn những bức tranh bích họa giàu bản sắc văn hóa Tây Nguyên khiến du khách thích thú.
Xã miền núi tỉnh Quảng Bình: Chờ điện sáng ở miền Di sản

Xã miền núi tỉnh Quảng Bình: Chờ điện sáng ở miền Di sản

Hai xã miền núi Tân Trạch, Thượng Trạch (huyện Bố Trạch) là 2 xã vùng biên giới giáp nước bạn Lào. Có điện sinh hoạt là mơ ước lớn lao nhất của bà con nơi đây.
Thắt chặt quan hệ ngoại giao Việt Nam – Campuchia

Thắt chặt quan hệ ngoại giao Việt Nam – Campuchia

Sáng 17/6, tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức lễ gặp mặt kỷ niệm 55 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Campuchia.
Du lịch ở Nặm Đăm đang nhộn nhịp trở lại

Du lịch ở Nặm Đăm đang nhộn nhịp trở lại

Sau 2 năm vắng bóng vì dịch bệnh, giờ đây du lịch ở Nặm Đăm đã nhộn nhịp trở lại; tiếp tục là điểm homestay hấp dẫn ở miền Bắc.
Gần 22.000 người dân tộc Mường sẽ được hỗ trợ cải thiện điều kiện sống trong năm 2022

Gần 22.000 người dân tộc Mường sẽ được hỗ trợ cải thiện điều kiện sống trong năm 2022

Dân tộc Mường (tỉnh Hòa Bình) thuộc nhóm các dân tộc thiểu số khó khăn nhất Việt Nam với mức độ phát triển tụt hậu đáng kể so với mặt bằng chung. Để thúc đẩy phát triển kinh tế cho các gia đình người Mường, dự án “Cuộc sống tốt đẹp: Ngôi làng hy vọng” (Life’s Good: Hope Villages) sẽ hướng đến trao quyền cho những gia đình dân tộc thiểu số, giúp họ xây dựng được một tương lai tươi sáng hơn thông qua những hỗ trợ thiết thực nhất.
Xòe Thái trở thành Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại

Xòe Thái trở thành Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại

Vào 17 giờ 11 phút ngày 15/12/2021, tại phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 16 của Tổ chức Giáo dục - Khoa học và văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) diễn ra tại Paris, Pháp đã ghi danh Nghệ thuật Xòe Thái của Việt Nam là Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại.
Tiếp tục lan toả những giá trị văn hóa của các dân tộc Việt Nam

Tiếp tục lan toả những giá trị văn hóa của các dân tộc Việt Nam

Từ ngày 1/12/2021 - 2/1/2022 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động của đồng bào các dân tộc với chủ đề “Làng Văn hóa - Ngôi nhà chung của chúng ta”. Sự kiện nhằm giới thiệu nét văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc Việt Nam, góp phần tăng cường giao lưu giữa các dân tộc thu hút khách du lịch đến với Làng Văn hóa.
Trao chứng nhận bản quyền tác giả cho tác phẩm “Vũ điệu kết đoàn”

Trao chứng nhận bản quyền tác giả cho tác phẩm “Vũ điệu kết đoàn”

Những năm qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, ngành văn hóa, thể thao và du lịch và những người đam mê nghệ thuật đã cùng chính quyền các cấp sưu tầm, biên soạn, phát huy những giá trị nghệ thuật để lưu giữ những nét văn hoá đặc sắc của Việt Nam trong lòng cộng đồng 54 dân tộc anh em.
Quảng Ninh quyết tâm thu hẹp chênh lệch vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Quảng Ninh quyết tâm thu hẹp chênh lệch vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch và tỷ lệ hộ nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh Quảng Ninh đang tiếp tục xây dựng Chương trình tổng thể phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh ở các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động