Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Mường (Hòa Bình) đã xây dựng cho mình tri thức dân gian Lịch tre độc đáo làm từ 12 thanh tre tương ứng 12 tháng
Nghi lễ Mát nhà của dân tộc Mường Cỗ lá- ẩm thực độc đáo của dân tộc Mường Gần 22.000 người dân tộc Mường sẽ được hỗ trợ cải thiện điều kiện sống trong năm 2022

Lịch tre (Lịch Đoi) dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình là tri thức dân gian đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử của người Mường Hòa Bình từ khi chưa có nguyên liệu giấy và được lưu truyền đến ngày nay. Đây là loại lịch pháp hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường Hòa Bình…

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, người Mường Hòa Bình đã xây dựng cho mình một cách tính lịch rất độc đáo. Tuy chưa phát triển thành hệ lịch chặt chẽ có tính mật xác cao để có thể tính trước được nhiều năm, nhưng rõ ràng nó là sản phẩm của quá trình quan sát lâu dài về các quy luật của vận động tự nhiên. Xác lập ra cách tính Lịch tre, người Mường đã có phương tiện để khám phá ra những quy luật tự nhiên, cũng như công cụ để hoạch định mùa vụ canh tác nông nghiệp riêng của mình. Hiện nay, tri thức dân gian này được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân, thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc, xứng đáng là một tri thức, di sản văn hóa phi vật thể mang tầm cỡ quốc gia.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, giúp người Mường khám phá ra những quy luật tự nhiên
Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, di sản văn hóa vẫn còn nguyên giá trị

Từ xa xưa, dân tộc Mường Hòa Bình cứ theo Lịch tre mà chọn ngày lành, ngày đẹp để làm những việc quan trọng như tổ chức lễ Khai hạ đầu năm, làm nhà, làm đám cưới... Theo cách tính Lịch tre, các ngày từ 1-10, người Mường gọi là “ngày cây”; từ ngày 11-20 gọi là “ngày lồng”; từ ngày 21-30 gọi là “ngày cuối”. Người Mường thường tổ chức những việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ. Theo thống kê hiện nay, trong toàn tỉnh Hòa Bình chỉ còn 5 bộ Lịch tre cổ của dân tộc Mường có từ hàng trăm năm và khoảng trên 100 bộ Lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong nhân dân. Hiện, di sản văn hóa này vẫn còn nguyên giá trị, được một bộ phận nhân dân lưu giữ, sử dụng, đa số là bậc cao niên, các thầy mo, thầy cúng.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm

Được biết, bộ lịch tre của dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình làm từ những thanh tre được dóc, vót và đánh bóng cẩn thận, sử dụng để khắc các khấc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) nhằm chỉ thị cho ngày, tháng và các hiện tượng, quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm. Trong đó, 12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Mỗi thanh tre được tạo hình chữ nhật, có 2 mặt rộng gọi là mặt lịch và 2 mặt hẹp gọi là sống lịch. Tất cả các thanh tre đều khắc 30 khấc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng.

Trên Lịch tre, nếu thấy vạch nào hình chữ vê (v) thì gọi là ngày cá, vạch nào có một chấm ở trên thì gọi là ngày tiểu hao, hai chấm thì gọi là ngày hao, vạch hình mũi tên là ngày mưa bão. Số lượng và mật độ của các ngày này thay đổi theo từng tháng. Tháng nào thấy có nhiều vạch hình mũi tên thì tháng đó rất nhiều mưa bão, nếu gieo mạ, cấy lúa... vào những ngày mưa bão thì sẽ bị hư hỏng hết. Nếu vào ngày cá thì người dân đi đánh cá, mò cua bắt ốc sẽ được nhiều. Trong Lịch tre, tháng 1 là tháng có nhiều ngày cá nhất vì đó là thời điểm mùa cá đẻ. Nếu vào ngày hao thì người dân dù có buôn bán bốn phương, lắm của nhiều tiền thì cũng bị thua lỗ... Khi dựng vợ, gả chồng, người Mường phải nhằm vào những ngày vạch ngắn, đó là ký hiệu của ngày bình thường có thể làm đủ mọi công việc mà không sợ bị thua lỗ, nhưng cũng không phát tài phát lộc được.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Ông Bùi Thanh Bình, nhà nghiên cứu sưu tầm văn hóa dân gian dân tộc Mường, giới thiệu bộ Lịch tre

Có thể thấy, Lịch Tre người Mường Hòa Bình có vai trò đặc biệt trong cuộc sống của cộng đồng dân tộc Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt thường ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường đều dựa vào cách tính cát hung của bộ lịch. Giá trị tri thức dân gian lịch tre của người Mường hiện nay vẫn còn được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Tỉnh Hòa Bình đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường

Với những giá trị độc đáo, đặc sắc mang tính tiêu biểu cho tinh hoa văn hóa dân tộc, Lịch tre dân tộc Mường Hòa Bình đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 31/7 vừa qua tỉnh Hòa Bình đã tổ chức lễ đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường. Đây thực sự là tri thức dân gian đáng tự hào của dân tộc Mường Hòa Bình.

Phạm Tiệp

Tin mới nhất

Thái Nguyên đăng cai Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc

Thái Nguyên đăng cai Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc

Thái Nguyên đăng cai Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc diễn ra từ ngày 6- 8/10/2022. Sự kiện là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống.
Bắc Giang nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản Then

Bắc Giang nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản Then

Bắc Giang là một trong số 11 tỉnh của cả nước sở hữu di sản Then, theo đó địa phương đang nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản này.
Sống động không gian Triển lãm ảnh, tư liệu về các dân tộc, tôn giáo

Sống động không gian Triển lãm ảnh, tư liệu về các dân tộc, tôn giáo

Bằng hình ảnh, hiện vật, trang phục, nghề truyền thống… Triển lãm ảnh, tư liệu về các dân tộc, tôn giáo Việt Nam đã đem đến không gian vô cùng sống động.
“Ấn tượng miền Tây” tháng 10 tại làng Văn hoá

“Ấn tượng miền Tây” tháng 10 tại làng Văn hoá

Từ ngày 1 - 31/10, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 10 với chủ đề “Ấn tượng miền Tây”.
Bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển du lịch từ các chợ phiên ở Lai Châu

Bảo tồn giá trị văn hóa, phát triển du lịch từ các chợ phiên ở Lai Châu

Với sự đầu tư và phát triển đúng hướng, các chợ phiên ở Lai Châu đã và đang bảo tồn những giá trị văn hóa bản địa, tạo sức hút đối với du khách thập phương

Tin cùng chuyên mục

Đến thung lũng Mường Hoa nhất định phải ghé thăm ngôi làng dệt vải của người H’mông

Đến thung lũng Mường Hoa nhất định phải ghé thăm ngôi làng dệt vải của người H’mông

Ai đó từng nhắc: Đến Sa Pa mà chưa tới thung lũng Mường Hoa quá tiếc nuối, nhưng đến Mường Hoa mà không tới ngôi làng dệt vải của người H’mông là chưa trọn vẹn
Thủ tướng Chính phủ tham dự lễ đón Bằng UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” tại Yên Bái

Thủ tướng Chính phủ tham dự lễ đón Bằng UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” tại Yên Bái

Tối ngày 24/9/2022, tại Nghĩa Lộ (Yên Bái) đã long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” là Di sản văn hóa phi vật thể.
Đoàn Ủy ban Dân tộc thăm, tặng quà Chùa Monivongsa nhân lễ Sen Dolta năm 2022

Đoàn Ủy ban Dân tộc thăm, tặng quà Chùa Monivongsa nhân lễ Sen Dolta năm 2022

Đoàn công tác của Ủy ban Dân tộc đã ân cần thăm hỏi, chúc tăng tín đồ và bà con đồng bào dân tộc Khmer đón lễ Sen Dolta vui tươi, đầm ấm, hạnh phúc.
Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2022 với chủ đề ‘Hương cốm mùa thu vàng’

Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2022 với chủ đề ‘Hương cốm mùa thu vàng’

UBND huyện Bắc Hà, Lào Cai đã tổ chức Khai mạc Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà 2022 với chủ đề ‘Hương cốm mùa thu vàng' với nhiều hoạt động nghệ thuật độc đáo.
Hàng ngàn du khách, người dân tham dự Lễ hội Lam Kinh 2022 tại Thanh Hóa

Hàng ngàn du khách, người dân tham dự Lễ hội Lam Kinh 2022 tại Thanh Hóa

Sau 2 năm không thể tổ chức rộng rãi vì dịch Covid-19, Lễ hội Lam Kinh năm 2022 tại Thanh Hóa đã chính thức bắt đầu, thu hút hàng ngàn du khách tham dự.
Hà Giang quảng bá những giá trị di sản văn hóa, địa chất tiêu biểu tại Đắk Lắk

Hà Giang quảng bá những giá trị di sản văn hóa, địa chất tiêu biểu tại Đắk Lắk

Sáng ngày 16/9 tại tỉnh Đắk Lắk đã diễn ra Triển lãm chuyên đề “Hà Giang - Điểm hẹn nơi Cực Bắc”, nhằm quảng bá những giá trị di sản văn hóa, địa chất Hà Giang.
Tầm quan trọng của nghi lễ cắt tóc và xỏ tai cho trẻ của người M

Tầm quan trọng của nghi lễ cắt tóc và xỏ tai cho trẻ của người M'nông

Đồng bào M’nông tại Đắk Nông vẫn còn bảo lưu vốn văn hóa cổ truyền phong phú và mang đậm bản sắc, trong đó có nghi lễ cắt tóc và xỏ tai cho trẻ em.
Yên Bái: Tổ chức Lễ đón nhận bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể

Yên Bái: Tổ chức Lễ đón nhận bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể

Yên Bái sẽ tổ chức Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 24/9.
Đến bản Tả Phìn tắm lá thuốc của người Dao đỏ

Đến bản Tả Phìn tắm lá thuốc của người Dao đỏ

Sau một ngày dài khám phá các điểm du lịch Sa Pa (Lào Cai), chúng tôi đã có cơ hội trải nghiệm tắm lá thuốc của của người Dao đỏ ở bản Tả Phìn.
Văn hóa dân tộc - Sức mạnh, niềm tự hào của mỗi người dân Việt

Văn hóa dân tộc - Sức mạnh, niềm tự hào của mỗi người dân Việt

Văn hóa dân tộc - Sức mạnh, niềm tự hào của mỗi người dân Việt
Lễ Sen Dolta của đồng bào dân tộc Khmer năm 2022 tại Cà Mau

Lễ Sen Dolta của đồng bào dân tộc Khmer năm 2022 tại Cà Mau

Hòa cùng dòng chảy của văn hóa dân tộc, lễ Sen Dolta là nét độc đáo của người Khmer Nam bộ góp chung vào sự đa dạng, đặc sắc của nền văn hóa Việt Nam.
Hà Giang đón nhận Bằng ghi danh Di sản thực hành Then

Hà Giang đón nhận Bằng ghi danh Di sản thực hành Then

Hà Giang là 1 trong 11 địa phương của Việt Nam có Di sản thực hành Then thuộc Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Trách nhiệm gìn giữ và bảo tồn Thực hành Then

Trách nhiệm gìn giữ và bảo tồn Thực hành Then

Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đi cùng niềm tự hào là trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn.
Đấu chiêng, cách diễn tấu đặc sắc của dân tộc Cor

Đấu chiêng, cách diễn tấu đặc sắc của dân tộc Cor

Trong nghệ thuật biểu diễn cồng chiêng của dân tộc Cor đã sáng tạo ra cách diễn tấu đặc sắc - đấu chiêng với cách đánh như đấu võ, thể hiện tài năng người chơi.
Lễ hội Mường Khô – nét văn hóa đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Lễ hội Mường Khô – nét văn hóa đồng bào dân tộc Mường xứ Thanh

Lễ hội Mường Khô là nét đẹp văn hóa của người Mường, tri ân Quận công Hà Công Thái, các tướng họ Hà đã có công dẹp loạn vùng biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa.
Trải nghiệm “Chợ phiên vùng cao - Sắc màu xứ Tuyên”

Trải nghiệm “Chợ phiên vùng cao - Sắc màu xứ Tuyên”

“Chợ phiên vùng cao - Sắc màu xứ Tuyên” là hoạt động điểm nhấn nằm trong chuỗi sự kiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam nhân dịp Quốc khánh 2/9.
Lễ hội Mường Khô – nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Mường huyện Bá Thước

Lễ hội Mường Khô – nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Mường huyện Bá Thước

Lễ hội Mường Khô để tri ân Quận công Hà Công Thái và các vị tướng dòng họ Hà đã có công dẹp loạn ở vùng biên giới phía Tây tỉnh Thanh vào cuối thế kỷ XVIII.
Thuốc tắm- tri thức dân gian của người Dao đỏ

Thuốc tắm- tri thức dân gian của người Dao đỏ

Chỉ từ những lá, rễ, thân cây rừng… với tri thức dân gian được truyền qua nhiều thế hệ, người Dao Đỏ đã sáng tạo ra thuốc tắm và nhiều bài thuốc quý.
Làn điệu Khặp – nét đẹp văn hóa của người Thái ở xứ Thanh

Làn điệu Khặp – nét đẹp văn hóa của người Thái ở xứ Thanh

Làn điệu Khặp là nét đẹp văn hóa của người Thái ở huyện Lang Chánh. Khi điệu Khặp cất vang là lúc đồng bào người Thái sum họp bên nhau để xua đi những mệt nhọc.
Đắk Lắk: Bàn giao chiêng và trang phục truyền thống cho đồng bào dân tộc

Đắk Lắk: Bàn giao chiêng và trang phục truyền thống cho đồng bào dân tộc

Hàng chục bộ chiêng và hàng trăm bộ trang phục truyền thống được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk trao tặng cho đồng bào dân tộc trên địa bàn.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động